Farmakoterapia w stanie astmatycznym – część I

atak astmy

Patrzę za okno i widzę, jak w moim ogródku dosłownie wybuchła wiosna. Trawa w ciągu doby potrafi przyrosnąć kilka milimetrów. Drzewa zakwitły w ciągu jednej cieplejszej nocy. Pyłki i zarodniki szybują w powietrzu, by na końcu znaleźć lądowisko w… nosie. Alergia alergię goni, z nosa kapie, w gardle drapie, a oczy spuchnięte i czerwone, jakby ktoś je potraktował gazem pieprzowym.

Dopóki to zwykła alergia – to tylko problem alergika i jego lekarza. Kiedy ewoluuje  i przyjmuje postać astmy i jej zaostrzenia – stanu astmatycznego – może też stać się  problemem Twojego zespołu „P” . Tym właśnie zajmiemy się w dzisiejszym poście.

Astma

Astma oskrzelowa, dychawica oskrzelowa (łac.asthmabronchiale) – przewlekła, zapalna choroba dróg oddechowych, u podłoża której leży nadreaktywność oskrzeli, prowadząca do nawracających napadów duszności i kaszlu, występujących szczególnie w nocy i nad ranem. U podłoża tych napadów leży wydzielanie przez komórki układu oddechowego licznych mediatorów doprowadzających do rozlanego, zmiennego ograniczenia przepływu powietrza w drogach oddechowych. Przystępniej o astmie na stronie: http://astma.mp.pl/

Co czuje pacjent

Procesy zapalne są w głównej mierze przyczyną nadwrażliwości oskrzeli, stąd uporczywy kaszel, świszczący oddech i subiektywne odczucie wielkiego ciężaru spoczywającego na klatce piersiowej.

Chory często opisuje też duszność jako żelazną obręcz zaciśniętą dookoła klatki piersiowej. Pacjent odnosi wrażenie, że ktoś celowo odciął mu dopływ powietrza

 Jak wygląda pacjent

Początkowo twarz chorego jest przekrwiona (wypieki) i spocona. Wraz z narastającą dusznością skóra przybiera barwę zbliżoną do szarej. Duszność zmusza człowieka do przyjęcia  pozycji, która choć trochę ułatwi mu oddychanie. Pochyla ciało do przodu, wspierając się czasem na wyprostowanych rękach. To postawa zbliżona do pozycji japońskiego zawodnika sumo na chwilę przed walką. Takie ułożenie ciała ułatwia choremu uruchomienie dodatkowych mięśni oddechowych: międzyżebrowych i przepony.

Pacjent świszczy i posapuje jak parowóz z epoki Franciszka Józefa.

Na twarzy oprócz wspomnianej już szarej barwy maluje się ogromne zmęczenie. Kiedy przyłożysz słuchawkę stetoskopu do klatki piersiowej, usłyszysz rozlane obustronne świsty wydechowe. Powietrze może swobodnie „spenetrować” płuca chorego, ale pozamykane światło oskrzelików uniemożliwia jego wypływ. Pacjent musi wygenerować ogromną siłę, aby wykonać wydech. To właśnie podczas wydechu usłyszysz świst przypominający spuszczanie powietrza z dziecięcego balonika.

asthma_pathos

Oprócz świstów w drogach oddechowych gra cała orkiestra, w której prym wiodą furczenia nad polami płucnymi

Czasem bywa tak, że osłuchowo mamy dokumentną ciszę, i wtedy nie jest dobrze – tzw. cicha klatka piersiowa oznacza zbyt mały przepływ powietrza, by wywołać zjawiska akustyczne  

 Co jeszcze?  Pacjent „wachluje” skrzydłami nosa, żyły szyjne napełniają się jak przysłowiowe baty, a po zamonitorowaniu – tachykardia. Ważny jest krótki wywiad. To wtedy  możesz usłyszeć, jak  pacjent urywanymi słowami mówi do Ciebie:  „Astma, panie, astma… ratu… ratujcie”.

 Co robisz

Standardowo – pamiętaj o szybkim badaniu według ABCDE.

Jak najszybciej podłącz maskę z tlenem. Przepływ tlenu ustaw na takim poziomie, aby utrzymać saturację minimum 94%. Czasem może to wymagać naprawdę wysokich stężeń.

Lek pierwszego rzutu – wziewnie w nebulizacji – to Salbutamol.

 Salbutamol

Wybiórczo działający agonista receptorów adrenenergicznych Beta 2. Rozszerza oskrzela i zmniejsza przepuszczalność naczyń krwionośnych. W postaci wziewnej działa rewelacyjnie, ponieważ działa bezpośrednio rozszerzająco na mięśniówkę oskrzeli i ma stosunkowo niskie ryzyko wystąpienia działań niepożądanych, w porównaniu np. do podania doustnego.

Jak to wygląda

Najczęściej są to przeźroczyste podłużne plastikowe ampułki ze słabo czytelnym napisem Steri-Neb Salamol. Na rynku możesz się spotkać z dwoma różnymi stężeniami leku w ampułce. W pierwszym przypadku w ampułce znajduje się 2,5 ml płynu, który zawiera 2,5 mg leku, czyli w 1 ml masz 1 mg. Drugi przypadek to 5 mg/2,5 ml, czyli w 1 ml masz 2 mg.

 salbutamol

Jaka dawka

Dawka początkowa to 2,55 mg (zalecenia producenta)ze wskazaniem na 5mg (praktyka).

Dawkę można powtórzyć po ok. 15–20 minutach. Maksymalna dawka w leczeniu ostrych nieustępujących napadów astmy to 40 mg. Jeśli pacjent w żaden sposób nie odpowiada na próby leczenia, wytyczne ERC dopuszczają zastosowanie nebulizacji ciągłej.

Jak podajesz

Za pomocą zestawu do nebulizacji, czyli maski z nebulizatorem, butli z tlenem i kawałka przewodu tlenowego. Skręcasz plastikowy łepek ampułki i wyciskasz lek bezpośrednio do nebulizatora. Najprościej mówiąc – nebulizator to taki plastikowy pojemnik z nakrętką. Nakrętkę przed wyciśnięciem ampułki odkręć, a potem nie zapomnij zakręcić. Podepnij przewód z tlenem i odkręć zawór butli.

nebulizatory

Nebulizację wykonuje się na umiarkowanym przepływie tlenu (710 litrów) – nie chodzi przecież o to, żeby pacjent wypił lek, ale żeby go  wdychał pod postacią areozolu (mgiełki).

Jeśli odkręcisz butlę maksymalnie, to salbutamol się spieni i w żadnym wypadku nie spełni powierzonego mu zadania. Odkręciłeś tlen – sprawdź, czy roztwór zamienia się w aerozol. Dopiero teraz załóż pacjentowi maskę. Salbutamol podany wziewnie powinien zacząć efektownie działać już po 5 minutach.

Uwagi dodatkowe: Roztwór do nebulizacji Steri-Neb Salamol należy stosować w postaci nierozcieńczonej (zalecenia producenta), ale jeżeli stajesz przed koniecznością prowadzenia nebulizacji przez dłuższy czas możesz rozcieńczyć go w 0,9% roztworze soli do wstrzykiwań.

Efekty uboczne i przeciwskazania

Jak doskonale wiesz, każdy preparat ma działania uboczne. W przypadku salbutamolu podawanego wziewnie rzadko występują, ale należy pamiętać, że mogą pojawić się wszystkie te, które opisywane są na ulotkach, czytaj: zawroty głowy, nudności etc. Dla Ciebie najistotniejsze są zaburzenia rytmu, które mogą się pojawić np. przyspieszenie przyspieszonego już rytmu, czasem migotanie przedsionków albo dodatkowe komorowe pobudzenia. Pamiętaj, że podawanie salbutamolu kobiecie w ciąży może wpływać hamująco na skurcze macicy.

Podczas ciąży producent zaleca podawanie tylko w przypadku zdecydowanej konieczności.

No i oczywiście musisz wiedzieć (a jeśli nie wiesz, to opowiem Ci o tym w kolejnych postach), że salbutamol przesuwa potas do komórek, więc trzeba zachować ostrożność podczas podawania go pacjentom, którzy przyjmują preparaty zmniejszające jego poziom w organizmie (wywiad)…

W części II „Farmakoterapii w stanie astmatycznym”: siarczan magnezu, hydrokortyzon, adrenalina.

Tomek Ilczak, Przemek Gancarczyk

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

w

Connecting to %s